Naar de inhoud
Krachtenwijzer
Rubriek: Kernkwaliteiten

Kernkwadrant van Ofman: uitleg, voorbeelden en grenzen

10 min lezenRedactie Krachtenwijzer

Het kernkwadrant van Daniel Ofman zet vier dingen naast elkaar: je kernkwaliteit, je valkuil, je uitdaging en je allergie. Te veel van je kwaliteit wordt je valkuil, en de uitdaging is de positieve tegenpool van die valkuil.

Vier vakken, twee regels

Ken je de twee regels, dan kun je elk kwadrant zelf invullen.

De vier vakken:

Vak Wat het is Voorbeeld
Kernkwaliteit Iets wat je van nature goed doet en wat anderen bij je zien daadkracht
Valkuil Te veel van je kernkwaliteit drammerigheid
Uitdaging De positieve tegenpool van je valkuil geduld
Allergie Te veel van je uitdaging passiviteit

De twee regels die alles verbinden:

  1. Te veel van je kwaliteit is je valkuil. Daadkracht die doorschiet, wordt drammerigheid. De valkuil is dus geen los zwak punt, maar je sterke kant in een te grote dosis.
  2. De uitdaging is de positieve tegenpool van je valkuil. Wat drammerigheid in balans brengt, is geduld. En als je in die uitdaging op jouw beurt doorschiet, kom je bij de allergie uit: te veel geduld wordt passiviteit.

Dat laatste vak is het meest verrassende deel van het model. Volgens Ofman erger je je vooral aan mensen die doorschieten in een kwaliteit die jij zelf meer zou kunnen ontwikkelen. De daadkrachtige collega die zich ergert aan een afwachtende collega, ziet in die ergernis eigenlijk wat hij zelf mist: een beetje meer geduld.

Op papier teken je het als een vierkant, bijvoorbeeld zo: kernkwaliteit linksboven, valkuil rechtsboven, uitdaging rechtsonder, allergie linksonder. Je allergie is vaak ongeveer het omgekeerde van je kwaliteit.

Stap voor stap je eigen kwadrant

Kort: begin bij één kwaliteit, vraag je af wat er gebeurt als je er te veel van doet, zoek de positieve tegenpool daarvan en kijk dan waar je je aan ergert. Per stap is er een controlevraag.

Je hebt een vel papier en een kwartier nodig. Maak per kwaliteit een eigen kwadrant; wie drie kernkwaliteiten heeft, heeft ook drie kwadranten.

Stap 1. Kies één kernkwaliteit. Neem iets wat anderen bij je zien, niet iets wat je graag zou willen zijn. Controlevraag: zou een collega of vriend zonder aarzelen zeggen ‘dat is typisch jij’? Twijfel je, dan kun je een paar mensen om een eerlijk antwoord vragen; hoe je dat doet zonder vage complimenten terug te krijgen, staat in feedback vragen over je sterke punten. Zoek je eerst de juiste woorden, kijk dan in de kernkwaliteitenlijst of doe de krachtentest.

Stap 2. Zoek je valkuil. Vraag je af: wat gebeurt er als ik hier te veel van doe? Beschrijf het als gedrag waar anderen last van hebben (‘ik maak zinnen van anderen af’), niet als karaktertrek. Controlevraag: is dit echt mijn kwaliteit die doorschiet? Als je ‘slecht in Excel’ opschrijft, heb je geen valkuil gevonden maar iets wat je nog niet kunt. Dat hoort in een ander lijstje, zoals de ontwikkelpunten.

Stap 3. Zoek je uitdaging. Wat is het positieve tegenovergestelde van je valkuil? Niet het negatieve tegenovergestelde: bij drammerigheid is ‘opgeven’ geen uitdaging, ‘geduld’ wel. Controlevraag: kun je zeggen ‘ik wil mijn kwaliteit houden én dit erbij leren’? Een goede uitdaging maakt je kwaliteit niet kleiner, ze vult haar aan.

Stap 4. Zoek je allergie. Neem je uitdaging en vraag je af: wat als iemand daar te ver in gaat? Of draai het om: aan welk gedrag van anderen erger je je snel? Controlevraag: staat de allergie ongeveer tegenover je kwaliteit? Bij daadkracht is dat passiviteit, bij nauwkeurigheid slordigheid.

Kom je bij een van de stappen niet verder, begin dan ergens anders. Veel mensen weten oprecht niet wat hun kwaliteit is, maar weten wel precies waar ze zich aan ergeren. Begin dan bij de allergie en werk terug: de uitdaging is wat die irritante collega in een kleinere dosis goed doet.

Drie uitgewerkte voorbeelden

Kort: hieronder staan drie kwadranten uit gewone werksituaties. Bij elk zie je hoe de valkuil eruitziet, wat de uitdaging deze week concreet betekent en hoe je erover praat.

Kernkwaliteit Valkuil Uitdaging Allergie
Daadkracht Drammerigheid Geduld Passiviteit
Zorgzaamheid Betuttelen, overnemen Loslaten, de ander zelf laten doen Onverschilligheid
Nauwkeurigheid Pietluttigheid Hoofdzaken van bijzaken scheiden Slordigheid

Het eerste kwadrant is een veelgebruikt voorbeeld. De andere twee zijn uitgewerkt met dezelfde twee regels. Iemand anders kan ze iets anders invullen; dat is geen fout, zolang de regels kloppen.

Daadkracht: de planner die alles al geregeld heeft

Je werkt als planner in een distributiecentrum. Valt er een vrachtwagen uit, dan heb je binnen tien minuten een oplossing. Dat is je kernkwaliteit.

In het teamoverleg zie je de andere kant. Je hebt je oplossing al klaar voordat je collega’s uitgesproken zijn, en je blijft erop terugkomen tot iedereen ja zegt. Dat is je valkuil: drammerigheid. Collega’s haken af, en soms mis je een betere oplossing die ze wel hadden.

Je uitdaging is geduld. Concreet voor deze week: laat in het overleg eerst twee collega’s reageren voordat jij je voorstel doet.

Je allergie: de collega die bij elke storing eerst een overleg wil plannen. Je vindt dat passief. Volgens het model zit in die collega precies het stukje geduld dat jij kunt gebruiken, alleen in een te grote dosis.

Wat je kunt zeggen, bijvoorbeeld in een gesprek over je sterke en zwakke kanten: ‘Ik pak dingen snel op. Het risico is dat ik anderen dan te weinig ruimte geef. Daarom vraag ik in overleggen nu eerst wat anderen denken, voordat ik met mijn voorstel kom.’

Zorgzaamheid: de collega die het inwerken overneemt

Je werkt al jaren bij de klantenservice en je werkt nieuwe collega’s in. Je ziet meteen wanneer iemand vastloopt en je springt bij. Dat is je kernkwaliteit.

Je valkuil: je neemt het moeilijke gesprek over voordat de nieuwe collega het zelf heeft geprobeerd. Goed bedoeld, maar zij leert er weinig van, en jij komt aan je eigen werk niet toe.

Je uitdaging is loslaten: de ander zelf laten doen en erop vertrouwen dat ze het redt. Concreet voor deze week: laat een nieuwe collega één lastig gesprek zelf afmaken en bespreek het daarna samen na.

Je allergie: de teamleider die tegen nieuwe mensen zegt ‘zoek het maar uit’. Je vindt dat onverschillig. Volgens het model is dat loslaten dat te ver gaat, en een deel ervan heb jij juist nodig.

Een variant: bij zorgzaamheid kiezen sommige mensen ‘jezelf wegcijferen’ als valkuil, omdat ze vooral voor anderen zorgen en niet voor zichzelf. Dan wordt de uitdaging iets als ‘voor jezelf opkomen’. Kies de valkuil die je bij jezelf echt ziet gebeuren.

Wat je kunt zeggen: ‘Ik zie snel wanneer iemand vastloopt. Vroeger nam ik het dan over. Nu laat ik nieuwe collega’s het eerst zelf doen en bespreek ik het daarna met ze.’

Nauwkeurigheid: de administratie die te laat af is

Je werkt in de financiële administratie. Fouten in boekingen vind jij als eerste. Dat is je kernkwaliteit.

Je valkuil: bij de maandafsluiting controleer je elke boeking drie keer, ook de bedragen van een paar euro. Het overzicht is foutloos, maar twee dagen te laat.

Je uitdaging is hoofdzaken van bijzaken scheiden: weten waar precisie telt en waar ‘goed’ goed genoeg is. Concreet voor deze week: spreek met je leidinggevende af boven welk bedrag je extra controleert, en houd je eraan.

Je allergie: de collega die een rapport instuurt met ‘het klopt ongeveer’. Je vindt dat slordig. Volgens het model zit in die collega het vermogen om door te pakken op hoofdlijnen, alleen te ver doorgevoerd.

Wat je kunt zeggen: ‘Ik werk heel precies. Daardoor bleef ik soms te lang hangen in details. Nu spreek ik vooraf af waar het precies moet en waar niet.’

Zulke zinnen werken ook in een sollicitatiegesprek. Hoe je een valkuil eerlijk benoemt zonder jezelf weg te zetten, lees je bij zwakke punten in je sollicitatiegesprek.

Waar het vandaan komt

Kort: Daniel Ofman introduceerde het kernkwadrant in 1992 in zijn boek Bezieling en kwaliteit in organisaties.

Het boek is vertaald in het Duits, Engels, Deens en Russisch. Ofman is de oprichter van het adviesbureau Core Quality (International). Het model is bedoeld voor mensen in organisaties: om je eigen gedrag te begrijpen en om met collega’s over samenwerking en ergernis te praten. Inmiddels gebruiken ook scholen, coaches en intervisiegroepen het.

Kernkwadrant is de naam die Ofman aan zijn model gaf. Op Krachtenwijzer gebruiken we het woord alleen om zijn model uit te leggen. Onze eigen krachtentest is geen kernkwadrantentest. Wel laat de uitslag per kracht ook zien hoe die kan doorschieten.

Wat onderzoek zegt

Kort: naar het kernkwadrant zelf is weinig onderzoek gedaan. Twee Nederlandse studies uit het onderwijs geven een gemengd beeld. Het idee achter de valkuil, dat te veel van het goede nadelig wordt, heeft wel steun uit breder onderzoek.

Studie Wie Wat onderzocht Uitkomst Beperking
Ruit, proefschrift Rijksuniversiteit Groningen (2021) Leerlingen van 7 tot 12 jaar Een interventie waarin kinderen met hun kernkwaliteiten werkten Positief effect op welbevinden, direct na afloop en na drie maanden. Klein positief effect op drie onderdelen van het zelfbeeld Kinderen, geen volwassenen op het werk. Het logboek riep weerstand op
Batstra, De Vries en Thoutenhoofd (2024) 47 leerkrachten in het speciaal onderwijs Een training met kernkwadranten: drie bijeenkomsten van 2,5 uur, met de helft eerst op een wachtlijst ter vergelijking In de vragenlijsten geen aantoonbaar effect op grip op leerlinggedrag of op waargenomen probleemgedrag. In interviews wel meer bewustzijn van de eigen rol Kleine groep, één specifieke beroepsgroep
Grant en Schwartz (2011) Overzichtsartikel, geen eigen experiment Of positieve eigenschappen nadelig worden als je er te veel van hebt Bij veel positieve eigenschappen zien ze een omgekeerd U-verband: tot een punt helpt meer, daarna schaadt het Toetst het kernkwadrant niet, alleen het principe achter de valkuil

Ruit (2021): welbevinden omhoog, het logboek als struikelblok

Het proefschrift van P. Ruit toetste een interventie met kernkwaliteiten op basisscholen. Kinderen voelden zich beter, ook drie maanden later nog. Op drie onderdelen van hun zelfbeeld zag Ruit een klein positief effect: de omgang met leeftijdsgenoten, school in het algemeen en rekenen.

Het grootste obstakel was praktisch. Leerlingen moesten in een logboek bijhouden hoe ze hun kernkwaliteit gebruikten, en dat wekte weerstand bij leerlingen en leerkrachten. Voor jou is dat een bruikbare les: houd het licht. Eén concrete opdracht per week werkt beter dan een dagboek dat je na een week laat liggen.

Batstra en collega’s (2024): geen meetbaar effect, wel bewustwording

Laura Batstra, Wietske de Vries en Ernst Thoutenhoofd publiceerden hun studie op 7 maart 2024 in het European Journal of Inclusive Education. De leerkrachten vulden op drie momenten vragenlijsten in. Tussen de groep die de training kreeg en de wachtlijstgroep vonden de onderzoekers geen aantoonbaar verschil in hoeveel grip leerkrachten ervoeren op het gedrag van leerlingen, of in hoeveel probleemgedrag ze zagen.

Daarna spraken ze 13 van de 47 leerkrachten. In die interviews kwam vooral meer bewustzijn van de eigen rol in de klas naar voren. Ook zagen de onderzoekers dat leerkrachten gedrag dat ze niet konden beïnvloeden vaak buiten zichzelf legden, vooral bij een stoornis van het kind. Batstra en De Vries publiceerden in hetzelfde jaar ook een Nederlandstalig artikel: ‘Meer leerkracht met kernkwadranten?’ in Orthopedagogiek: Onderzoek en Praktijk (2024).

Wat je hiermee kunt

Het eerlijke beeld: het kernkwadrant helpt mensen om anders naar zichzelf te kijken, maar dat er daardoor ook iets meetbaars verandert in hun werk, is niet aangetoond. Het onderzoek is klein en gaat over het onderwijs, niet over kantoren, zorg of logistiek. Gebruik het model dus als hulpmiddel om na te denken en te praten, niet als bewezen methode.

Waar het model ophoudt

Kort: het kernkwadrant is een denkmodel, geen test. Het meet niets, het bewijst niets en het verklaart niet elke ergernis.

  • Er is geen juiste invulling. Twee mensen met dezelfde kwaliteit kunnen een andere valkuil hebben, zoals de variant bij zorgzaamheid laat zien. Het model geeft structuur, geen uitslag.
  • Een woord is nog geen bewijs. ‘Daadkracht’ in een kwadrant overtuigt niemand in een sollicitatie- of functioneringsgesprek. Daar heb je een voorbeeld nodig van een moment waarop je het liet zien. Hoe je dat opbouwt, staat bij de STARR-methode.
  • Niet elke zwakte is een valkuil. Sommige dingen kun je gewoon nog niet. Wie elk tekort als ‘te veel van iets goeds’ uitlegt, praat zichzelf makkelijk goed.
  • Niet elke ergernis is een allergie. Als een collega steeds te laat komt of grenzen overschrijdt, hoef je niet bij jezelf te zoeken wat je moet ontwikkelen. Soms is gedrag gewoon niet in orde.
  • Een valkuil is geen vrijbrief. ‘Ik ben nu eenmaal drammerig, dat hoort bij mijn daadkracht’ is precies hoe het niet bedoeld is. Het model wijst je op je uitdaging, het zet je niet vast.
  • Het zegt niets over welk werk bij je past. Het helpt je je gedrag te begrijpen, niet je volgende baan te kiezen.

Wil je eerst weten welke kwaliteiten je in een kwadrant zet, doe dan de krachtentest. Die geeft je top 3 tot 5, per kracht wat er gebeurt als die doorschiet, en een opdracht voor deze week.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een valkuil en een allergie in het kernkwadrant?

Je valkuil is wat er gebeurt als je zelf te veel van je kernkwaliteit doet. Je allergie is je ergernis over een ander die doorschiet in jouw uitdaging: de kwaliteit die jij zelf juist meer zou kunnen ontwikkelen.

Wie heeft het kernkwadrant bedacht?

Daniel Ofman. Hij introduceerde het model in 1992 in zijn boek Bezieling en kwaliteit in organisaties, dat is vertaald in het Duits, Engels, Deens en Russisch.

Is het kernkwadrant wetenschappelijk onderbouwd?

Er is weinig onderzoek naar het model zelf. Een studie uit 2024 met 47 leerkrachten vond in de vragenlijsten geen aantoonbaar effect, wel meer bewustwording in interviews. Een proefschrift uit 2021 over werken met kernkwaliteiten bij kinderen van 7 tot 12 jaar vond een positief effect op welbevinden.

Kun je meer dan één kernkwadrant hebben?

Ja. Je maakt per kernkwaliteit een eigen kwadrant. Twee mensen met dezelfde kwaliteit kunnen ook een andere valkuil hebben; er is geen vaste juiste invulling.

Geschreven en nagekeken door Redactie Krachtenwijzer. Iets wat niet klopt? Laat het ons weten.